بسمه تعالی

برسی ضرورت تدوین ارائه و اجرا استراتژی دفاعی جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با جنگ احتمالی 


بر اساس بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی ایران

گردآوری و تنظیم دکتر عبدالکریم گیم

عضو هیت علمی بازنشسته دانشگاه صنعت نفت


چکیده

 

جنگ دارای سه سطح راهبردی عملیاتی و تاکتیکی است،هر کدام از سطوح یاد شده دارای ویژگی های خاص خود می باشد هر فضا و مکانی که در آن جنگ اجرا شود،بعد نام دارد،مثل زمین،هوا،دریا و... هدف اصلی این مبحث بیان ابعاد و ویژگی های راهبردی جنگ آینده علیه ج ا ایران میباشد.نتایج تحقیقات حکایت از آن دارد که جنگ های آینده دارای 7 بعد ( زمینی،دریایی،هوایی،فضایی ،سایبری یا فضای مجازی،شناختی یا فضای ذهن و رسانه ای) و 10 ویژگی راهبردی( چند وجهی بودن،شناخت محوری،هوشمندی،تاثیر محوری،فناور پایه گی،قابلیت محوری،مردم پایه گی،فرماندهی واپایش بر خط و افقی،اشراف لطلاعاتی،ارزش محوری و آرمان محوری )میباشد.کشور های منطقه غرب آسیا نگرانی شدیدا امنیتی دارند،بسیاری از کشور ها ازبیم همسایگان،پیمانهای امنیتی بلند مدت با قدرت های بزرگ فرا منطقه ای منعقد کرده اند.محیط پیرامونی ج ا ایران دارای طیف وسیعی از نهدید هاست که برخی از آنها در قالب تهدید های نظامی و بعضی در چارچوب تهدیدهای فرهنگی،سیاسی،اطلاعاتی،جنگ الکترونیکی و اقتصادی است  به همین دلیل محقق در این مقاله به دنبال تبین ابعاد و ویژگیهای کلان جنگ آینده و تدوین راهبردهای مقابله با جنگ احتمالی آینده علیه ج ا ایران در چارچوب بیانه گام دوم انقلاب است.بر اساس مدل (فرصت ها و تهدید ها نقاط قوت و ضعف)  تعداد 8 راهبرد ارائه گردیده که با 10 ویژه گی راهبردی بنیادی و مهم جنگ اینده تلفیق شده و بر اساس ان 8 پیشنهاد مناسب ارائه شده است،

کلمات کلیدی :جنگ اینده ، جنگ ترکیبی،قابلیت محور(تاثیرمحور)

 

1-مقدمه

قرآن کریم در مقام تهدید و جنگ به مومنان میفرماید:در راه خدا با کسانی که با شما میجنگند نبرد کنید و از حد خود تجاوز ننمائید که خداوند تجاوزکاران را دوست نمیدارد(سوره بقره آیه 19)تفسیر آیه این است که با آنها که به جنگ و دشمنی شما بر میخیزند جهاد کنید لیکن ستمکار نباشید که خدا ستمکاران را دوست ندارد کشورهای منطقه غرب آسیا نگرانی شدید امنیتی دارند بسیاری از کشورها از بیم همسایگان پیمانهای امنیتی بلند مدت با قدرتهای بزرگ فرا منطقه ای منعقد گرده اند .قدرت های بزرگ نیز با استفاده از این فرصت طلایی حضور و نفوذ خود را در این کشورها گسترش داده اند.محیط پیرامونی جمهوری اسلامی ایران دارای طیف وسیعی از تهدیدها است که برخی از آنها در قالب تهدیدهای نظامی و بعضی در چارچوب تهدیدهای فرهنگی سیاسی اطلاعاتی جنگ الکترونیکی و اقتصادی است به همین دلیل محقق در این مقاله به دنبال برسی مقتضیات و الزامات تدوین راهبردی دفاعی جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با جنگ احتمالی بر اساس رهنمودهای بیانه گام دوم انقلاب اسلامی است.در شرایطی که ساختار نظام بین الملل فاقد افتدار مرکزی است ج ا ایران در چنین شرایطی از طریق خود یاری بایستی امنیت و قدررت بازدارندگی خود را با ارتقای قابلیت هایی ساختار داخلی به تولید قدرت بپردازد با توجه به دغدغه ها و تهدیدهای جدی موجود در منطقه غرب آسیا تحولات پرشتاب جهان کنونی و وجود متغیرهای متعدد در صحنه داخلی و بین المللی اثر گذار بر نظام جمهوری اسلامی ایران و با در نظر گرفتن همه مسائل و تهدیدهای داخلی و خارجی ما را بر آن می دارد که در پی شناخت ابعاد و ویژگی های جنگ آینده بوده و راهبردهای مقابله با آن را تدوین نمائیم به همین دلیل مسئله اصلی این مقاله برسی ضرورت مقتضیات و الزامات استراتژی دفاعی جمهوری اسلامی  ایران بر اساس بیانه گام دوم انقلاب اسلامی است. وجود ابهام در ماهیت جنگ احتمالی آینده باعث بازتعریف و مهندسی مجدد جنگ آینده شده است عوامل ایجابی که باعث اهمیت این موضوع شده عبارتند از:الف)هماهنگی مؤثر بین سیاستمداران و نظامیان در هم افزایی مؤلفه های قدرت ملی برای دفاع در جنگ آینده.ب)نصویر سازی مناسب از چگونگی ماهیت و ویژگیهای جنگ احتمالی آینده.

عوامل سلبی که باعث ضرورت اجرای این تحقیق شده عبارتند از:الف)باعث ایجاد غافلگیری راهبردی و بروز بحران در جنگ احتمالی آینده خواهد شد.ب)فرماندهی و مدیریت صحنه عملیات با نقصان روبرو میشود.ج)چرخه پاسخ به نیازهای دفاعی کشور دچار آسیب جدی میگردد.د)باعث غافلگیری راهبردی نیروهای مسلح و نظام از طرح ها و رزم نامه (سناریو) های جنگ آینده میگردد.

2-بیان مساله

در شرایطی که ساختار نظام بین الملل فاقد افتدار مرکزی است ج ا ایران در چنین شرایطی از طریق خود یاری بایستی امنیت و قدرت بازدارندگی خود را با ارتقای قابلیت های ساختار داخلی به تولید قدرت بپردازد.با توجه به تحولات پرشتاب جهان کنونی و وجود متغیرهای متعدد در صحنه داخلی و بین المللی اثر گذار بر نظام ج ا ایران ما را بر آن میدارد که در پی شناخت ابعاد و ویژگیهای جنگ آینده بوده و راهبردهای مقابله با آنرا تدوین نمائیم،به همین دلیل،مسئله اصلی این تحقیق ابهام در ابعاد و ویژگیهای کلان جنگ آینده و فقدان راهبردهای مقابله با جنگ احتمالی آینده میباشد.

 

 

3-ادبیات موضوع

1-3 جنگ نا متقارن

امروزه  جنگ ها تابع شرایط و مقضیات امکانات و موقیت جغرافیائی،جمعیتی،تسلیحاتی،منابع انسانی مالی؛ائتلاف های نظامی و ... کشور های متخاصم است.

اصطلاح نا متقارن در فرهنگ و ادبیات نظامی به امکانات متفاوت،ناهمگون و غیر همتراز امکانات جنگی کشورها در زمینه های فوق الذکر اشاره دارد.

در چنین حالتی کشورها بر اساس امکانات در دسترس و نقاط قوت خود،وشناسایی نقاط ضعف کشور حریف از عملیات گوناگون ،معمولا برای استفاده از عامل غافلگیری برای ضربه زدن به دشمن استفاده مینماید در چنین حالتی تفوق نظامی صزورتا عامل برتری نیست بلکه شیوه استفاده و بکارگیری امکانات خودی و شناسائی و استفاده دقیق از نقاط ضعف دشمن و ضربه به آن اهمیت کلیدی دارد.در چنین جنگی چه بسا کشوری با امکانات اولیه و ناچیز با شناسائی گسل ها و محورهای قابل نفوذ دشمن مقتدر نظامی صزبات سنگینی به او وارد نماید.مثال های متعددی در این زمینه وجود دارد مثلا میتوان از جنگ ویتنام،دفاع حزب الله در لبنان،حماس و جهاد اسلامی در مقابله اسرائیل،جمهوری اسلامی ایران مقابله امریکا،نیروهای جهادی افغانستان و  عراق بر علیه اشغالگران امریکایی و نمونه بارز ان در حال حاظر استفاده نیروهای ارتش و کمیته های مردمی یمن از این تاکتیک و حربه بر علیه نیروهای ائتلاف عربستان سعودی و امارات میباشد که باعث گردید عملیات بمباران بهپادی و موشکی تاسیسات نفتی ارامکو در عربستان نه تنها باعث وارد شدن ضرر و زیان اقتصادی به کشور اخیر الذکربه مبلغی حدود پانصد میلیارد دلار،و متون درسی در دانشگاهای معتبر نظامی دنیا را دچار چالش و بازنگری قرار داد،وباعث شد کارشناسان استراتژیک و نظامی جهان مقالات متعددی در خصوص این رویداد به رشته تحلیل دراورند مثلا فریدمن میگوید«ضعفا در مقابل قدرتمندان باید از روشهای نامتقارن استفاده کنند و روشهای انتخابی آنها ،به تجزیه و تحلیل طرف ضعیف از نقاط آسیب پذیر طرف قدرتمند بستگی خواهد داشت(حسین اژدرماهیت جنگ نامتقارن خبرگزاری فارس 1386)»

2-3 جنگ نسل چهارم

نظریه جنگ نسل چهارم اول با ردر اواخر دهه 1980 تدوین شد،امادراین اواخر و در جنگهای شورشی افغانستان و عراق با آمریکا جذابیت بیشتری یافته اسا.این نوع جنگ،یکی از چند نگرش مختلف در آینده است.جنگ نسل چهارم شامل توانایی فناوری اطلاعات برای تغیر نوع جنگیدن نظامیان،جنگهای میان کشوری و دیگر انواع جنگ کم شدت است.عبارت جنگ نسل چهارم را ویلیام لیندا ابداع  و نظریه آن را در کتاب «تغیر چهره جنگ:به سمت جنگ نسل چهارم»در سال 1989 ارائه کرد. او این کتاب را با همکاری چهار افسر نیروی زمینی و تفنگدار دریایی به رشته تحریر در آورد این نظریه بر تکامل جنگهای نوین پس از تغیرات عمده در نگرشها و فناوری ها استوار است

1-2-3 نماد جنگ

نماد جنگ نوین نسل اول،سرباز گیری ها و حملات وسیح و تکامل تاکتیکهای خطی و ستونی است که انگیزه های جنگی سربازان وطن پرست را دوچندان میکرد.

ویژگی نسل دوم،قدرت آتش متمرکز بود مه با تغیرات سازمانی و فناوری ناشی از انقلاب صنعتی همراه شد.

جنگ جهانی دوم به ویژه تاکتیکهای جدید آلملنی ها در ترکیب با رسته های مرکب و تفویض اختیار تصمیم گیری به رده های پائین،بهترین نمونه برای جنگ نسل سوم محسوم میشد.

سپس جنگ نسل چهارم پیش آمد که عدم تمرکزگرایی و ابتکار عملهای نسل سوم را همراه خود را داشت اما این نوع جنگ،تغیرات عمده ای دارد و کشورها انحصار خشونت را از دست می دهند و مجبور میشوند با بازیگران غیر دولتی بجنگد.

اختلافات و تصادهای نظری متعددی میان نویسندگان ادبیات جنگ نسل چهارم مشاهده میشود که فعلا مجال پرداختن به آنها در این مقال نمیگنجد.جنگ نسل چهارم نه تنها با کشورها،بلکه به دنیای فرهنگها نیز وارد شده است.جنگ نسل چهارم از تمام شبکه های موجود سیاسی،اقتصادی،اجتماعی و نظامی استفاده میکند تا سیاستمداران ارشد دشمن را قانع سازد که اهداف راهبردی شان یا غیر قابل دسیتیابی اند یا پر هزینه میباشند.این نوع جنگ ریشه در این تصور بنیادی دارد که اراده والای سیاسی وقتی به درستی مورد استفاده قرار گیرد،میتواند دشمنانی با قدرت بیشتر اقتصادی و نظامی را شکست دهد.جنگ نسل چهارم برای پیروزی به دنبال نابود کردن نیروهای نظامی دشمن نیست،بلکه تاکتیک های قانون گریزی ونافرمانی مدنی را با شبکه های نرم اجتماعی،فرهنگی و روابط اقتصادی،عملیاتهای نشر اطلاعات گمراه کنند و اقدامات سیاسی مبتکرانه ترکیب میکند. به عبارت دیگر،مستقیما به اراده سیاسی دشمن حمله میکند.(توماس هامز)

مهم ترین نظراتی که میان لیند و هانز مشترک است عبارتند از:

جنگ نوین از انتقال و کذر چهار نسل مختلف جنگی تکوین یافته است

قدرت کشورها در حال کاهش است و جنگ متعارف اهمیت بیشتری میابد و احتمالا بر تعداد بازیگران خشن غیر دولتی افزوده میشود

فریبهای رسانه ای و تاکتیکهای شبیه شورش نقطه کانونی جنگهای نوین و جنگهای آینده خواهد شد

ساز و کارهای پدافندی فعلی کارایی خود را به دلیل روی کار آمدن فناوری های جدید از دست خواهد داد

تمام جنگهای آمریکا پس از جنگ ویتنام در دسته جنگ نسل چهارم قرار میگیرد.

4- مشخصات جنگ احتمالی آینده علیه ج ا ایران و راهبردهای مقابله با آن.

 فتح ا... کلانتری از صاحب نظران علوم دفاعی راهبردی طی مقاله ای در فصل نامه راهبرد دفاعی زمستان1395 مشخصات چنین جنگی را به طور خلاصه به شرح زیر بیان میدارد .

جنگ دارای سه سطح راهبردی عملیاتی و تاکتیکی است،هر کدام از سطوح یاد شده دارای ویژگی های خاص خود می باشد هر فضا و مکانی که در آن جنگ اجرا شود،بعد نام دارد،مثل زمین،هوا،دریا و...نتایج تحقیقات حکایت از آن دارد که جنگ های آینده دارای 7 بعد ( زمینی،دریایی،هوایی،فضایی سایبری یا فضای مجازی،شناختی یا فضای ذهن و رسانه ای) و 10 ویژگی راهبردی چند وجهی بودن،شناخت محوری،هوشمندی،تاثیر محوری،فناور پایه گی،قابلیت محوری،مردم پایه گی،فرماندهی واپایش بر خط و افقی،اشراف اطلاعاتی،ارزش محوری و آرمان محوری میباشد.کشور های منطقه غرب آسیا نگرانی شدید امنیتی دارند،بسیاری از کشور ها از بیم همسایگان،پیمانهای امنیتی بلند مدت با قدرت های بزرگ فرا منطقه ای منعقد کرده اند.محیط پیرامونی ج ا ایران دارای طیف وسیعی از تهدید هاست که برخی از آنها در قالب تهدید های نظامی و بعضی در چارچوب تهدیدهای فرهنگی،سیاسی،اطلاعاتی،جنگ الکترونیکی و اقتصادی است،به همین دلیل محقق در این مقاله به دنبال تبین ابعاد و ویژگیهای کلان جنگ آینده و تدوین راهبردهای مقابله با جنگ احتمالی آینده علیه ج ا ایران در چارچوب بیانه گام دوم انقلاب است.

در همین راستا در این بخش مقاله به ارائه دیدگاه های جنگ آینده می پردازیم.

1-4 جنگ های آینده.

در راستای بررسی این مفهوم جنگ آینده با انواعی از دیدگاه های مختلف نسبت به جنگ های آینده مواجه میشویم که به صورت اجمالی میتوان آنها را به صورت زیر دسته بندی نمود:(حسن لو 15:1388)

1_دیدگاه جنگ های آخرالزمانی

از نگاه صاحبان دیدگاه جنگ های آخرالزمانی،هر گونه جنگ مهم در آینده با توجه به پیشترفت فوق العاده سلاح ها،موجب نابودی جهان و پایان حیات بشری و در نتیجه آخرالزمان بشری خواهد شد البته رویکرد به آینده از دیدگاه آخرالزمان خود انواعی دارد که به صورت اجمالی برخی از آنها عبارت است از:

الف)آخر الزمان فناورانه

جدال میان انسان و فناوری یا بیو فناوری ساخت بشر همانند سوپر کامپیوتر  در می گیرد که در نهایت مصنوع بشربربشر پیشی میگیرد.

ب)آخرالزمان طبیعی

چالش بشر با سوآنح طبیعی که نتیجه  بهره برداری غلط از طبیعت است و همچنین شهاب های مرگبار و سیاه چاله های کهکشان پایان زندگی بشر را رقم خواهد زد

ج)آخرالزمان اسطوره ای

(مصر،یونان) یا سایر ملل ظاهر شده و به مبارزه با انسان و یا اسطوره های خیر بر میخیزند.

د)آخرالزمان دینی (با قرائت تورات)

در این نظریه «دجال آخرالزمان یا آنتی کرایست»(صند مسیح)خود را از زندان دوزخی خویش رها کرده و قصد نابودی نوع بشر را دارد.آخرین جنگ حق و باطل در منطقه ای به نام«هار مجدون یا آرماگدون»در جنوب شرقیی حیفا در کشور فلسطین رخ میدهد که در نهایت به پیروزی حق خواهد انجامید.(شاه حسینی 4:1384).

از مهمترین ویژگی های این جنگ،استفاده از سلاح هسته ای و کشته شدن بیش از یک میلیون انسان در آن است در برخی منابع اسلامی بیان شده که این جنگ مهم در سوریه بین دو رود فرات و خابور(منطقه شرق سوریه و نزدیک عراق) در خواهد گرفت.(حسن لو 16:1388)

:2:دیدگاه جنگ آینده با رویکرد جنگ های محدود و منطقه ای در این دیدگاه بروز جنگ تا آخرین روز عمر بشر در کره خاکی ادامه خواهد داشت در همین رابطه«رابرت اچ اسکیلز» در کتاب «جنگ آینده» می نویسد:«جهان همواره آبستن جنگی جدید است،از این رو،هیچ گاه دلایل بروز جنگ های منطقه ای به کلی از بین نخواهد رفت» بر اساس مفروضات موجود،در آینده خطر جنگ به صورت آخرالزمانی و یا حتی جهانی آن به ویژه بین کشورهای توسعه یافته ضعیف است.همکاری های بین المللی برای مقابله با کشمکش در سراسر دنیا ادامه خواهد داشت؛اما احتمال جنگ میان کشورهای آسیایی،هند و پاکستان یا چین و تایوان،افزایش بافته و دشمنان همیشگی منطقه غرب آسیا،همچنان درگیر جنگ خواهند بود.به دلیل دستیابی این کشورها به سلاح های کشتار جمعی و ساخت موشک های دور برد و سامانه ها و فناوری های پیشترفته،کار برد این سلاح های مرگبار افزایش خواهد یافت همان گونه که امروزه شاهد درگیری های داخلی بر سرمسائل مذهبی،ملی،اقتصادی و سیاسی هستیم،در آینده نیز شاهد آنها خواهیم بود.سازمان ملل و دیگر سازمان های محلی،برای حل این گونه درکیری ها وارد عمل خواهند شد.(حسن لو 19:1388)

5-نتیجه گیری

1-5 جمع بندی

در پاسخ به هدف اصلی مقاله،باید گفت در جنگ های گذشته فقط سه بعد زمینی،دریایی و هوایی برای جنگ بیان شده،در حالی که برای جنگ های آینده تعداد 7 بعد جنگی و 10 ویژگی راهبردی و بنیادی و 8 راهبرد پس از تلفیق با ویژگیهای راهبردی به دست آمده است.تعداد 24 ویژگی برای جنگ آینده به دست آمده که 10 ویژگی آن راهبردی و 14 ویژگی عملیاتی می باشد.بر اساس مطالعات محیطی و تجزیه و تحلیل بر عمل آمده از نقاط قوت،ضعف،فرصت و تهدیدهای موجود بقداد 8 راهبرد برای مقابله با جنگ احتمالی آینده علیه جمهوری اسلامی ایران به دست آمده است.راهبردهای ارائه شده با ویژگی های راهبردی جنگ آینده هخوانی داشته و کلیئه ویژگی ها را پوشش میدهد. میزان انطباق این راهبردها با ویژگی های راهبردی جنگ آینده طبق جدول زیر می باشد.

 

 

شکل شماره 2 ابعاد جنگ اینده

 


 

2-5 پیشنهادها

الف-تقویت بعد فضای مجازی جنگ آینده از طریق تشکیل یگان های سایبری کوچک جهت اجرای جنگ سایبری در فضای مجازی.

ب-تقویت توان جنگ شبکه محور و برقراری ارتباط ایمن در صحنه عملیات از طریق برخط نمودن و افقی کردن فرماندهی و واپایش.

ج-تقویت بعد شناختی کارکنان در جنگ آینده از طریق بصیرت و اعتماد به نفس در مقابل دشمن با تکیه بر توان جنگ نهضتی و جنگ مردمی(قدرت درون زای داخلی).

د-استفاده از فناوری و تجحیزات برتر به منظور خود اتکا بودن صنعت دفاعی و اشرافیت بر بعد فضایی و موشک بالتیک بر فضا.

ه-بهره برداری از پیروزی های اخیر جبهه مقاومت و همگرایی بیشتر با گروه های جهادی مسلمان جهت انهدام گروه های تکفیری،تروریستی و ممانعت از اجرای جنگ های ایدئولوژیک پایه.قومی-مذهبی)

و-کاهش خسارت ها و خنثی نمودن توان موشکی و هوایی دشمن از طریق اجرای آزمایش سرزمینی در حوزه دفاع و صنعت و مستحکم نمودن سازه های دفاعی و صنعتی با رعایت اصول بدافند غیر عامل.

ز-غیر متمرکز نمودن سامانه آماد و پشتیبانی با استفاده از منابع بومی و محلی و به کار گیری ظرفیت بخش خصوصی در آینده.

ح-تقویت توان جنگ رسانه ای با استفاده از کلیه وسایل ارتباط جمعی

 

فهرست منابع

منابع فارسی

مجموعه بیانات مقام معظم رهبری حضرت امام خامنه ای قابل دسترسی در وبگاه

www.khamenei.ir

حیدری،کیومرث،(1390)،جنگ های آینده،انتشارات مانز

کلانتری فتح الله،(1395)،مشخصات جنگ احتمالی آینده علیه ج ا ایران و راهبردهای مقابله با آن،فصلنامه راهبرد دفاعی،سال چهارم،شماره56 زمستان 1395

تیموتی جی،جونیو مترجم:داود علماتی مقاله تاریخ نظامی و جنگ نسل چهارم،فصلنامه مطالعات بسیج سال دو از دهم،شماره 44،1388

جسنلو 1388

شاه حسینی 1384

رابرت اچ اسکیز،کتاب جنگ آینده

توماس هامز

فریدمن

حسین اژدر،ماهیت جنگ نا متفارن خبرگزاری فارس تهران،1386

دسته: پیشخوان